Blog - rituelen

Een bijzondere uitvaart – geniet van het leven

bijzondere uitvaart - SENS uitvaarten UtrechtHet is nu bijna twee jaar geleden dat Martin overleed, en mijn gedachten gaan onwillekeurig terug naar die bijzondere uitvaart. Omringd door zijn ouders, vriendin, broer en zus stierf hij na een veel bewogen ziekteproces.

Ik herinner me hoe goed het voelde voor de familie dat we ervoor konden zorgen dat Martin die avond thuis bij zijn ouders kon worden opgebaard. Hoe liefdevol zijn vriendin hielp bij de laatste verzorging. Hoe we met elkaar een kaart hebben gemaakt waar het motto van Martin: “Disfruta de la Vida” (Geniet van het leven) van af spoot. Een kanjer van een kerel stond daar op de voorkant van de kaart, zo mooi, maar zo onwerkelijk dat hij er niet meer was.

Met de familie en vele vrienden hebben we, in alle rust en in kleine stapjes, de uitvaart voorbereid. De invulling werd langzamerhand steeds duidelijker en met elkaar groeiden we toe naar de dag van de uitvaart.

Een prachtige en troostrijke, drukbezochte, uitvaart. De vrienden van Martin – van de Club van 11 waren er nog 10 stoere binken over-  droegen de kist met hun vriend schouderend de kerk in. De verhalen van de sprekers, de vele foto’s en muziek maakte het kleurrijke leven van Martin haast tastbaar. En ter afsluiting, het kon niet beter, een overweldigend applaus. Voor Martin.

bijzondere uitvaart - SENS uitvaarten Utrecht

Ook de beelden van de wandelstoet met de loopkoets naar de begraafplaats komen terug. Omringd door zijn vrienden, bloemen en gevolgd door een enorme stoet, vormden we een lange slinger door het park.  Hij werd begraven in het graf dat door zijn tien vrienden en vriendin is betaald. Geadopteerd, zoals zij het noemen.

bijzondere uitvaart - SENS uitvaarten Utrecht

Later hebben zijn ouders een kleurrijk grafmonument laten maken. Een monument dat alle facetten van Martin en hoe hij het leven leefde weerspiegelt. De vader van Martin is tijdens een bezoek aan het graf van Martin aangesproken om mee te doen aan het programma ‘Ik mis je’ van de EO. De uitzending hiervan was een jaar geleden, net een jaar en een dag na het overlijden van Martin.

Ik ga de uitzending kijken, steek een kaarsje aan en denk terug aan die intense week, waardoor we nu op een bijzondere manier verbonden zijn aan deze familie en het motto Disfruta de la Vida.

bijzonder uitvaart - SENS uitvaarten Utrecht

Het gesprek met de Utrechtse Hans Bouwmans is, in de aflevering van 8 april 2017, te zien na 19 minuten.

6 april 2018 – Simone

Hoe een goedkope uitvaart rijk kan zijn

Als er geen nabestaanden zijn of als er geen geld is, worden de kosten van een uitvaart door de gemeente betaald. Het moet dan een goedkope uitvaart zijn. Er is alleen recht op de basiszaken die bij een uitvaart horen: een kist, vervoer, verblijf in een koeling en de begrafenis of crematie zelf.

Maar een goedkoper uitvaart hoeft niet minder waardevol te zijn. Maar wat maakt een afscheid waardevol? Wat is eigenlijk de essentie als we afscheid nemen van een leven?

gemeentelijke begrafenis boeddhistische uitvaart SENS Utrecht (1)Deze man was dertien jaar geleden gevlucht voor de wreedheden in Myanmar en tien jaar geleden in Nederland aangekomen. Ver verwijderd van zijn familie en geboortegrond overleed hij in februari in de Hospice in Utrecht.

De Myanmarese gemeenschap in Nederland liet dat niet ongemerkt voorbijgaan. In grote getale waren ze naar Utrecht gekomen. Een paar dagen eerder was hij met hulp van geloofsgenoten verzorgd en uitgeleide gedaan uit de Hospice. In traditionele kleding van het boeddhistische Shan-volk waar hij toe behoorde, een rozenkrans tussen de vingers en de Myanmarese vlag over hem heen.

De dag van de uitvaart droegen zij de kist en zetten hem op zijn graf. Twee monniken, speciaal voor de gelegenheid overgekomen uit Duitsland, leidden het boeddhistische gebed. Een klein half uur waren we aan het graf in aandacht aan het luisteren naar een gebed van Thaise klanken. Zijn Nederlandse taalbuddy sprak over de korte tijd dat meneer in Nederland was geweest. Zichtbaar ontroerd gaf hij een Nederlands tintje aan dit afscheid. Daarna lieten zijn geloofsgenoten de kist in het graf dalen en wierpen hem rozen toe.

Al die tijd had één van hen een telefoon in de hand, waarop de dochter van de overledene in Thailand mee kon kijken. Ver weg van haar vader, maar toch erbij.

Een indrukwekkend afscheid. Door de aanwezigheid van alle mensen. Wij konden het niet verstaan, maar we voelden de verbondenheid onder de aanwezigen.

Een goedkope uitvaart kan dus een een heel waardevol afscheid zijn. Niet wat je doet doet ertoe, maar dát je het doet. De mensen hebben het verschil gemaakt. Dat ze er waren.

SENS bij Bingo FM

Bart van de LisdonkVandaag is het Allerzielen. En gisteren waren we op de radio, vanwege onze activiteit in het kader van Allerzielen: Een liedje voor een Dierbare.

Heel vroeg in de ochtend, toen wij al druk bezig waren met de voorbereidingen in Molen de Ster werd het item uitgezonden in het programma Bingo Ontbijt van Bingo FM, stadsradio Utrecht. Gelukkig bestaat er zoiets als Uitzending gemist. En hier kun je het item terugluisteren:

 

Met dank aan Bingo FM, Bingo Ontbijt en Bert Klaver, de samensteller en presentator van het programma.

De vlinder van Radboud Spruit

de vlinder van radboud

Niet zo lang geleden maakten Simone en ik voor het eerst kennis met Radboud Spruit, een bevlogen kistenmaker uit Utrecht. Hij maakt ook vlindersluitingen en -kandelaars, prachtige houtsnijwerkjes.
We waren bij de familie om de kist te sluiten.

Het moment was emotioneel en prachtig. Er werden foto’s bij oma in de kist gelegd door de kleinkinderen, en iedereen zei en kuste haar gedag, want dit was de laatste keer dat ze haar gezicht zouden zien. Veel tranen. Kleinzoon Tim had zich de hele tijd afzijdig had gehouden, en barstte vlak voor het  sluiten in tranen uit.  De schroeven werden onder veel gesnik in de kist gedraaid. Ik pakte de kandelaar met de vlinder, gemaakt van hetzelfde populieren hout als de kist, en zette die op het deksel. Ik gaf de aansteker aan een van de dochters, zij stak de kaars aan, en er was…. rust.

Een magisch moment.

vlinder, foto's en lichtjesDe kandelaar is bij oma gebleven tot de uitvaart. Tijdens de uitvaart stond de vlinder tussen de vele andere kaarsjes. Na de ceremonie mocht Tim de kaars uitblazen en  de vlinderkandelaar mee naar huis nemen.

Bij het evaluatiegesprek met de familie hoorden we hoe het hem verder was vergaan. Tim heeft dagenlang elke avond voor het slapen gaan trouw een waxinelichtje mee naar zijn kamer genomen, de kandelaar op een stoel gezet, en een kaarsje voor oma aangestoken. Avond aan avond. Wie had dat gezocht achter die nukkige puber?

En zijn broertje en zusje werden jaloers: zij wilden ook zo’n vlinder van oma. Met kerst lag er aldus voor iedereen een eigen vlinder onder de kerstboom.

(de gebruikte namen namen zijn fictief, de bijbehorende foto’s zijn geplaatst met toestemming van de familie en gemaakt door Milvia Luijendijk)

De oorsprong van Allerzielen of De Dag van de Doden

Op 2 november is het Allerzielen, in Mexico Dag van de Doden genoemd. Maar waar komt dit feest eigenlijk vandaan? En wat heeft het met Halloween te maken?

Halloween (31 oktober) halloween, allerzielen en de dag van de doden SENS uitvaarten Utrecht
In de Iers-Keltische kalender begon het jaar op 1 november.  31 oktober was dus een soort oudejaarsavond. Het Keltische Nieuwjaar heet Samhain (zeg: Saun). De Kelten geloofden dat de geesten van de overledenen van het afgelopen jaar op 31 oktober terug kwamen om te proberen een levend lichaam in bezit te nemen. Ze legden voedsel voor de deuren om de goede geesten aan te trekken en droegen maskers om de boze geesten te weren. Later vermengden deze Keltische tradities zich met Romeinse en christelijke. De naam Halloween is afgeleid van All Hallows Eve (Allerheiligenavond), de avond voor Allerheiligen.

Allerheiligen (1 november) Allerheiligen, allerzielen en de dag van de doden, SENS uitvaarten Utrecht
Allerheiligen was oorspronkelijk een herdenking van  martelaren. Martelaar was een eretitel voor degenen die tijdens de christenvervolgingen in het Romeinse Rijk hun trouw aan het christelijke geloof met de dood moest bekopen. Gregorius III veranderde in 732 het martelarenfeest in Allerheiligen. Alle heiligen die geen eigen naamdag hebben, worden dan herdacht.
In de negende eeuw vermengt het Samhain van de Kelten zich met deze Allerheiligen dag.  In 844 werd de oorspronkelijke datum van 13 mei veranderd in 1 november, de begindag van de winterperiode volgens de regel van Benedictus.

Allerzielen (2 november) Halloween, allerzielen en de dag van de doden, SENS uitvaarten Utrecht
In de negende eeuw vermengt het Keltische Halloween zich met een Europees christelijk gebruik. In lompen gehulde christenen gingen op 2 november rond in de dorpen. In ruil voor brood met krenten, zgn Zielencake, baden ze voor de zielen van overleden dierbaren van de schenker. Een vroege voorloper van het “Trick or Treat”.

De Roomse traditie van Allerzielen stamt waarschijnlijk uit de abdij van Cluny in Frankrijk. Abt Odilo bepaalde in 998 dat alle kloosters op de dag na Allerheiligen de gestorvenen op bijzondere liturgische wijze moesten herdenken. In de 14de eeuw werd deze herdenkingsdag een hoogtijdag in de Rooms-Katholieke Kerk.

Allerzielen is een dag om te bidden voor alle zielen die nog niet in de hemel zijn opgenomen. In de kerk wordt een requiemmis opgedragen, nabestaanden plaatsen bloemen op het graf. In veel parochies is het gebruikelijk dat bij de afscheidsviering een kruisje wordt opgehangen met de naam van de overledene. Op Allerzielen neemt de familie van de overledene het kruisje in ontvangst.

De dag van de doden (Día de los Muertos)

In Mexico is 2 november de “Dag van de doden”. Ze vieren dat de dood niet het einde is, maar het begin van iets nieuws. Vroeger geloofde men dat de doden op die dag een paar uur terugkeren naar hun familieleden op aarde terug te keren. Men bewaarde schedels en gebruikte deze bij rituelen rondom dood en wedergeboorte. De Dag van de Doden werd oorspronkelijk gevierd begin augustus.  Na de komst van de Spanjaarden werd dit door het christendom geassimileerd en verplaatst naar Allerheiligen en Allerzielen.

Het hele jaar bereiden Mexicanen zich voor op de Dag van de Doden. Iedereen verzamelt spullen om aan de doden te offeren. De graven van dierbaren worden schoongemaakt en versierd. Huisaltaren worden ingericht met bloemenkransen, dodenbrood en allerlei vruchten. Men bezoekt de graven van dierbaren en offert er voedsel en drank. Na afloop eet en drinkt men het vaak zelf op, omdat men gelooft dat de zielen van de doden de ziel van het voedsel tot zich hebben genomen.

Ook worden calaveras geschreven, korte gedichten waarin de spot wordt gedreven met grafschriften van vrienden. Sommige kranten publiceren calavera’s van beroemdheden, met karikaturen van skeletten. De kinderen krijgen doodshoofdjes als ze de huizen langsgaan en zingen: “Het doodshoofdje heeft honger, is er niet een broodje voor hem?”

De Dag van de Doden staat vermeld op de Lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid van UNESCO

Allerzielen Alomfoto02
Onder andere door het project Allerzielen Alom, geïnitieerd door Ida van der Lee, is de viering van Allerzielen nieuw leven in geblazen. Het is nu voor veel mensen, ongeacht afkomst of overtuiging, een moment om stil te staan bij overledenen. Op de drempel van de winterperiode is het een mooi moment om samen te komen en met elkaar een lichtje voor onze dierbaren te ontbranden.

Ook SENS organiseert elk jaar rond Allerzielen de intieme muzikale herdenkingsbijeenkomst Liedje voor een dierbare. Van harte welkom om eens te komen kijken en luisteren.

Waar is ons bloemstuk?!

rouwbloemenEen vriendin van mij had een uitvaart van haar zwager, de man van haar zus. Veel te jong overleden aan een nare vorm van kanker. “Bij mijn uitvaart wil ik geen bloemen van iedereen”, had hij gezegd, “ik heb liever dat dat geld naar een goed doel gaat.”
Maar toch. Helemaal zonder bloemen is ook zo kaal. Dus de directe families zouden zorgen voor bloemstukken. Mijn vriendin wilde graag een bijdrage leveren, dus, in goed overleg met haar zus, heeft zij een bloemstuk besteld, namens hun kant van de familie. De uitvaartondernemer faciliteerde een webshop voor bloemen, en na veel wikken en wegen heeft ze een mooi bloemstuk gekozen, met paarse, witte en lila bloemen.

Op de dag van de uitvaart bleken de bloemen niet bezorgd. “Waar is ons bloemstuk?!” Lees verder