Blog

De oorsprong van Allerzielen of De Dag van de Doden

Op 2 november is het Allerzielen, in Mexico Dag van de Doden genoemd. Maar waar komt dit feest eigenlijk vandaan? En wat heeft het met Halloween te maken?

Halloween (31 oktober) halloween, allerzielen en de dag van de doden SENS uitvaarten Utrecht
In de Iers-Keltische kalender begon het jaar op 1 november.  31 oktober was dus een soort oudejaarsavond. Het Keltische Nieuwjaar heet Samhain (zeg: Saun). De Kelten geloofden dat de geesten van de overledenen van het afgelopen jaar op 31 oktober terug kwamen om te proberen een levend lichaam in bezit te nemen. Ze legden voedsel voor de deuren om de goede geesten aan te trekken en droegen maskers om de boze geesten te weren. Later vermengden deze Keltische tradities zich met Romeinse en christelijke. De naam Halloween is afgeleid van All Hallows Eve (Allerheiligenavond), de avond voor Allerheiligen.

Allerheiligen (1 november) Allerheiligen, allerzielen en de dag van de doden, SENS uitvaarten Utrecht
Allerheiligen was oorspronkelijk een herdenking van  martelaren. Martelaar was een eretitel voor degenen die tijdens de christenvervolgingen in het Romeinse Rijk hun trouw aan het christelijke geloof met de dood moest bekopen. Gregorius III veranderde in 732 het martelarenfeest in Allerheiligen. Alle heiligen die geen eigen naamdag hebben, worden dan herdacht.
In de negende eeuw vermengt het Samhain van de Kelten zich met deze Allerheiligen dag.  In 844 werd de oorspronkelijke datum van 13 mei veranderd in 1 november, de begindag van de winterperiode volgens de regel van Benedictus.

Allerzielen (2 november) Halloween, allerzielen en de dag van de doden, SENS uitvaarten Utrecht
In de negende eeuw vermengt het Keltische Halloween zich met een Europees christelijk gebruik. In lompen gehulde christenen gingen op 2 november rond in de dorpen. In ruil voor brood met krenten, zgn Zielencake, baden ze voor de zielen van overleden dierbaren van de schenker. Een vroege voorloper van het “Trick or Treat”.

De Roomse traditie van Allerzielen stamt waarschijnlijk uit de abdij van Cluny in Frankrijk. Abt Odilo bepaalde in 998 dat alle kloosters op de dag na Allerheiligen de gestorvenen op bijzondere liturgische wijze moesten herdenken. In de 14de eeuw werd deze herdenkingsdag een hoogtijdag in de Rooms-Katholieke Kerk.

Allerzielen is een dag om te bidden voor alle zielen die nog niet in de hemel zijn opgenomen. In de kerk wordt een requiemmis opgedragen, nabestaanden plaatsen bloemen op het graf. In veel parochies is het gebruikelijk dat bij de afscheidsviering een kruisje wordt opgehangen met de naam van de overledene. Op Allerzielen neemt de familie van de overledene het kruisje in ontvangst.

De dag van de doden (Día de los Muertos)

In Mexico is 2 november de “Dag van de doden”. Ze vieren dat de dood niet het einde is, maar het begin van iets nieuws. Vroeger geloofde men dat de doden op die dag een paar uur terugkeren naar hun familieleden op aarde terug te keren. Men bewaarde schedels en gebruikte deze bij rituelen rondom dood en wedergeboorte. De Dag van de Doden werd oorspronkelijk gevierd begin augustus.  Na de komst van de Spanjaarden werd dit door het christendom geassimileerd en verplaatst naar Allerheiligen en Allerzielen.

Het hele jaar bereiden Mexicanen zich voor op de Dag van de Doden. Iedereen verzamelt spullen om aan de doden te offeren. De graven van dierbaren worden schoongemaakt en versierd. Huisaltaren worden ingericht met bloemenkransen, dodenbrood en allerlei vruchten. Men bezoekt de graven van dierbaren en offert er voedsel en drank. Na afloop eet en drinkt men het vaak zelf op, omdat men gelooft dat de zielen van de doden de ziel van het voedsel tot zich hebben genomen.

Ook worden calaveras geschreven, korte gedichten waarin de spot wordt gedreven met grafschriften van vrienden. Sommige kranten publiceren calavera’s van beroemdheden, met karikaturen van skeletten. De kinderen krijgen doodshoofdjes als ze de huizen langsgaan en zingen: “Het doodshoofdje heeft honger, is er niet een broodje voor hem?”

De Dag van de Doden staat vermeld op de Lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid van UNESCO

Allerzielen Alomfoto02
Onder andere door het project Allerzielen Alom, geïnitieerd door Ida van der Lee, is de viering van Allerzielen nieuw leven in geblazen. Het is nu voor veel mensen, ongeacht afkomst of overtuiging, een moment om stil te staan bij overledenen. Op de drempel van de winterperiode is het een mooi moment om samen te komen en met elkaar een lichtje voor onze dierbaren te ontbranden.

Ook SENS organiseert elk jaar rond Allerzielen de intieme muzikale herdenkingsbijeenkomst Liedje voor een dierbare. Van harte welkom om eens te komen kijken en luisteren.